Σχήματα ΣΔΙΤ

Γενικά

Οι συμπράξεις του δημόσιου με τον ιδιωτικό τομέα (ΣΔΙΤ) περιλαμβάνουν αυτοκινητοδρόμους, χώρους στάθμευσης, αεροδρόμια, υπόγειο σιδηρόδρομο, γέφυρες, αστικές υποδομές, σχολεία, μουσεία, νοσοκομεία, ακόμη εξομοιωτές πτήσης για την εκπαίδευση των ιπταμένων.

Το θεσμικό, νομικό και εφαρμοστικό πλαίσιο συμπράξεων δημοσίου και ιδιωτικού τομέα έχει ως αφετηρία την περιφερειακή πολιτική και τις ειδικές τοπικές ανάγκες.

Από την πλευρά του δημόσιου τομέα, που περιλαμβάνει την τοπική αυτοδιοίκηση, βασικός σκοπός ενός σχήματος τύπου ΣΔΙΤ για τη διαχείριση μέρους ή και του συνόλου του κύκλου των απορριμμάτων είναι η με την ευρεία έννοια αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρει ο ιδιωτικός τομέας για τη βελτίωση των υπηρεσιών αλλά και του κόστους των παρεχόμενων από το κράτος ή το δήμο υπηρεσιών προς τους πολίτες. Για το λόγο αυτό οι συμπράξεις συνοδεύονται από μέτρα ή απαιτήσεις, από την πλευρά του δημόσιου τομέα, που αφορούν:

• Την παροχή υπηρεσιών και όχι την απόκτηση παγίων στοιχείων,
• Τον καθορισμό των αναγκών βάσει των επιχειρησιακών δεδομένων και όχι σε συνάρτηση με τις εισροές,
• Την αμοιβή του ιδιωτικού τομέα ανάλογα με το βαθμό και την ποιότητα των παραχθεισών υπηρεσιών,
• Την επιλογή προσέγγισης που βασίζεται στο σύνολο του κύκλου ζωής του έργου,
• Τη χρησιμοποίηση της αρχής ότι κάθε κίνδυνος πρέπει να υπόκειται στη διαχείριση του συμβαλλόμενου μέρους που διαθέτει τα κατάλληλα προσόντα,
• Την υποχρέωση του ιδιώτη εταίρου να συγκεντρώσει μέρος της απαιτούμενης χρηματοδότησης εφόσον είναι σαφές ότι η χρηματοδότηση γενικά μπορεί να αντισταθμιστεί,
• Την αξιοποίηση διαφόρων ειδών αμοιβής.

Οι μορφές που μπορεί να λάβει ένα σχήμα τύπου σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα είναι πολλές και διαρκώς εξελισσόμενες. Τα κύρια μεταβλητά χαρακτηριστικά είναι ο βαθμός του ελέγχου του ιδιωτικού τομέα και η εμπλοκή του στη χρηματοδότηση. Δεν υπάρχει συγκεκριμένο γενικό μοντέλο, όπως δεν υπάρχουν και σαφείς εφαρμοστικές οδηγίες. Η καταλληλότητα κάθε μοντέλου αξιολογείται κατά περίπτωση. Κάθε έργο σκιαγραφεί το καταλληλότερο γενικό σχήμα σύμπραξης που με τη σειρά του εξειδικεύεται με τη θεώρηση των επιχειρησιακών απαιτήσεων και των αντίστοιχων τεχνικών και οικονομικών προδιαγραφών.

Τα διαθέσιμα σχήματα θα μπορούσαν γενικά να κωδικοποιηθούν ως εξής:

• Σχήμα κλασσικής προμήθειας όπου διακρίνονται οι περιπτώσεις συμβολαίου υπηρεσιών, συμβολαίου λειτουργίας και διαχείρισης και χρηματοδοτικής μίσθωσης
• Σχήμα κατασκευής, λειτουργίας, μεταβίβασης
• Σχήμα σχεδίασης, κατασκευής, χρηματοδότησης , λειτουργίας
• Σχήμα κατασκευής- ιδιοκτησίας- λειτουργίας όπου διακρίνονται οι περιπτώσεις πλήρους αποποίησης και μερικής αποποίησης.

Το Πλαίσιο Σύμπραξης Δημόσιου Ιδιωτικού Τομέα στην Ελλάδα

Οι Συμπράξεις Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) στην Ελλάδα εστιάζουν στην παροχή δημόσιων υπηρεσιών μέσα από μια πιο εξειδικευμένη και αποτελεσματική προσέγγιση που μπορεί να επιτύχει καλύτερα η ιδιωτική πρωτοβουλία, ενώ αποτελούν έναν εναλλακτικό δρόμο για την επίτευξη του κατάλληλου μείγματος κράτους και ιδιωτικής πρωτοβουλίας και νοούνται ως όχημα ουσιαστικής μεταρρύθμισης και ως βασικός πυλώνας του αναπτυξιακού υποδέιγματος.

Σε μια ΣΔΙΤ οι ρόλοι του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα είναι σαφώς καθορισμένοι, με το δημόσιο τομέα να αναλαμβάνει:

• τον καθορισμό του γενικού σχεδίου ΣΔΙΤ
• την αξιολόγηση της πρότασης του ιδιωτικού φορέα
• την υποστήριξη εκτέλεσης του έργου
• την παρακολούθηση της υλοποίησης του έργου και της τήρησης των συμβατικών υποχρεώσεων του ιδιώτη,

και τον ιδιωτικό τομέα να αναλαμβάνει:

• την εκπόνηση των μελετών σύμφωνα με το γενικό σχέδιο της προκήρυξης
• την κατασκευή του έργου
• την εξασφάλιση της απαιτούμενης χρηματοδότησης του έργου
• τη διαχείριση και λειτουργία του έργου ή τη συντήρηση του
• την επιστροφή στο Δημόσιο του έργου μετά τη λήξη της συμβατικής περιόδου.

Οι βασικοί συντελεστές μιας ΣΔΙΤ είναι από την πλευρά του δημοσίου:

• Η Διυπουργική Επιτροπή ΣΔΙΤ
• Οι αναθέτουσες αρχές
• Η Ειδική Γραμματεία ΣΔΙΤ του ΥΠΕΘΟ

και από την πλευρά του ιδιωτικού τομέα:

• κατασκευαστικές και τεχνικές εταιρίες
• χρηματοπιστωτικά ιδρύματα
• εταιρίες διαχείρισης, λειτουργίας και εκμετάλλευσης
• σύμβουλοι.

Ανάλογα με το αντικείμενο της σύμπραξης, το είδος και το μέγεθος της εμπλοκής του ιδιωτικού τομέα σε αυτό και των κινδύνων που αναλαμβάνουν τα δύο μέρη, τα έργα ΣΔΙΤ διακρίνονται σε δύο κατηγορίες, στα ανταποδοτικά και στα μη ανταποδοτικά.

Ως ανταποδοτικά έργα ΣΔΙΤ νοούνται εκείνα τα έργα ή υπηρεσίες, στις οποίες πέρα από τη χρηματοδότηση, το σχεδιασμό, την κατασκευή και τη συντήρηση τους, οι ιδιωτικοί φορείς αναλαμβάνουν και την εκμετάλλευση τους. Τέτοια έργα είναι για παράδειγμα συγκοινωνιακά έργα, περιβαλλοντικά έργα και θεματικά πάρκα.

Από την εκμετάλλευση αυτή, μέσω της είσπραξης τελών από τους τελικούς χρήστες για τη χρήση του έργου ή της υπηρεσίας, οι ιδιωτικοί φορείς αποπληρώνουν την αρχική χρηματοδότηση και αποσκοπούν στην εξασφάλιση εύλογου κέρδους.

Οι ιδιωτικοί φορείς αναλαμβάνουν εκτός από τους κινδύνους της χρηματοδότησης και της κατασκευής και τον κίνδυνο της ζήτησης, το αν δηλαδή οι πολίτες θα κάνουν την προβλεπόμενη χρήση του έργου ή της  υπηρεσίας.

Ως μη ανταποδοτικά έργα ΣΔΙΤ νοούνται εκείνα τα έργα ή οι υπηρεσίες, στις οποίες δεν υπάρχει το στοιχείο της εκμετάλλευσης για τους ιδιωτικούς φορείς. Πρόκειται ουσιαστικά για κοινωνικού χαρακτήρα υποδομές ή υπηρεσίες, τις οποίες λειτουργεί το κράτος και απολαμβάνουν δωρεάν οι πολίτες. Τέτοια έργα είναι για παράδειγμα σχολεία, νοσοκομεία, υπηρεσίες παροχής τηλεπικοινωνιών και μηχανογράφησης.

Οι ιδιώτες που αναλαμβάνουν την υλοποίηση τους αποπληρώνονται απευθείας από το κράτος, ενώ αναλαμβάνουν τους κινδύνους που σχετίζονται με τη χρηματοδότηση και την κατασκευή, όχι όμως και τον κίνδυνο της ζήτησης. Αντί αυτού αναλαμβάνουν τον κίνδυνο της διαθεσιμότητας και κατά αντιστοιχία οι τμηματικές καταβολές του δημοσίου ονομάζονται πληρωμές διαθεσιμότητας. Η σύνδεση των πληρωμών με τη διαθεσιμότητα συνεπάγεται ότι στην περίπτωση που το έργο ή η υπηρεσία δεν είναι διαθέσιμη στην προδιαγεγραμένη ποιότητα, οι πληρωμές μειώνονται ή και αναστέλλονται.

Το νομικό πλαίσιο των ΣΔΙΤ στην Ελλάδα προσδιορίζεται με το Νόμο 3389/2005.

Η διαδικασία υλοποίησης ενός έργου ΣΔΙΤ περιλαμβάνει τρεις διακριτές φάσεις:

• Αίτηση προς την Ειδική Γραμματεία ΣΔΙΤ,
• Απόφαση Διυπουργικής Επιτροπής ΣΔΙΤ,
• Διαδικασία ανάθεσης.