4.ΑΚΚ

Γενικά

Ο όρος απόβλητα από κατασκευές και κατεδαφίσεις (ΑΚΚ) αναφέρεται σε ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα υλικών. Με κριτήριο την προέλευσή τους μπορούν να διαχωριστούν σε τέσσερις κύριες κατηγορίες:

• Υλικά εκσκαφών και κτιριακών κατασκευών: Νοούνται όλα τα άχρηστα υλικά που μπορεί να προκύψουν από εκσκαφές και κτιριακές κατασκευές. Προκύπτουν σχεδόν από κάθε κατασκευαστική δραστηριότητα και ιδιαίτερα στις υπόγειες κατασκευές και σε έργα γεωτεχνικής μηχανικής, από τα οποία προέρχεται και το μεγαλύτερο μέρος των ΑΚΚ. Μια ποσότητα των υλικών αυτών μπορεί να προέλθει επίσης και από φυσικά φαινόμενα, όπως π.χ. από υπερχειλίσεις χειμάρρων, κατολισθήσεις σε δρόμους κτλ.
• Υλικά οδοποιίας: Νοούνται όλα τα άχρηστα υλικά που μπορεί να προκύψουν από εργασίες αποξήλωσης, ανακαίνισης ή και συντήρησης δρόμων ή από έργα επιδιόρθωσης υπόγειων εγκαταστάσεων σε κατοικημένες περιοχές. Σε αυτά συμπεριλαμβάνονται όλα τα συνήθη υλικά οδοστρώματος (άσφαλτος κ.α.), υλικά βάσεων και υποβάσεων (χαλίκι, άμμος, σκύρα) και άλλα γενικά υλικά.
• Υλικά κατεδαφίσεων (μπάζα): Πρόκειται για ιδιαίτερα ανομοιογενή κατηγορία ΑΚΚ στην οποία συγκαταλέγονται όλα τα υλικά που προκύπτουν από την εξ ολοκλήρου ή επιμέρους κατεδάφιση κτιριακών κατασκευών. Μπορούν να ταξινομηθούν ως εξής: α) αδρανή κοκκώδη υλικά (σκυρόδεμα, τούβλα, άσφαλτος, γυαλί, κ.λπ.) β) απορρίμματα ξυλείας, γ) χάλυβας, σίδηρος και μη σιδηρούχα μέταλλα, δ) λοιπά υλικά όπως χαρτί, αλουμίνια, πλαστικά, κ.α. Σημαντικός παράγοντας που επηρεάζει το βαθμό ανομοιογένειας τους είναι τα επιμέρους χαρακτηριστικά των κτιρίων/ κατασκευών από τα οποία προέρχονται (είδος, ηλικία, μορφή, χρήση, μέγεθος). Μια ποσότητα από τα υλικά αυτά επίσης προέρχεται από βλάβες που οφείλονται σε ακραία καιρικά φαινόμενα όπως σεισμοί
• Απόβλητα από εργοτάξια: Τα απόβλητα αυτά μπορεί να είναι ξύλο, πλαστικό, χαρτί, γυαλί, μέταλλα, καλώδια, χρώματα, βερνίκια, στοιχεία επικαλύψεων, προσόψεων, κόλλες και γενικά οτιδήποτε προκύπτει από τη λειτουργία εργοταξίων κατασκευής, κατεδάφισης, επισκευής, ενίσχυσης, προσθήκης, επέκτασης και ανακαίνισης κτιριακών κατασκευών

Υλικά που ανακυκλώνονται

• Συνθετικά κουφώματα: Μπορεί να συμπεριλαμβάνονται τα τζάμια ή όχι. Καθώς το υλικό κατασκευής των συνθετικών κουφωμάτων είναι συνήθως PVC, μετά από μια αρχική διαλογή οδηγούνται προς ανακύκλωση του πλαστικού,
• Θερμοπλαστικές μεμβράνες που χρησιμοποιούνται για θερμομόνωση ή υδατομόνωση οροφών: Οι μεμβράνες συλλέγονται συνήθως σε μεγάλες πλαστικές τσάντες. Το υλικό κατασκευής τους είναι από PVC. Για να είναι δυνατή η διαχείριση τους, θα πρέπει να έχουν ληφθεί τα παρακάτω μέτρα στο χώρο του κτιριακού έργου και πριν την παράδοση τους προς αποκομιδή: α) αρχικός καθαρισμός ώστε να μην έχουν υπολείμματα από κόλλα ή πίσσα, β) απομάκρυνση των μηχανικών συνδέσμων (αν υπάρχουν) για τη σύνδεση της μεμβράνης με την οροφή, γ) τεμαχισμός σε μακρόστενα κομμάτια, δ) τύλιγμα σε ρολό και τοποθέτηση στην τσάντα συλλογής,
• Πλαστικά πατώματα: Για την αποκομιδή χρησιμοποιημένων πλαστικών πατωμάτων ως αποβλήτων κατασκευών, θα πρέπει να προηγηθεί αρχικός διαχωρισμός τους στο χώρο του κτιριακού έργου. Διακρίνονται οι παρακάτω κατηγορίες: α) ομογενή πλαστικά πατώματα (ένα στρώμα), β) ετερογενή πλαστικά πατώματα (επιφανειακό στρώμα PVC πάνω σε υπόστρωμα PVC), γ) σύστημα πατώματος (επιφανειακό στρώμα PVC μεγάλου πάχους σε υπόστρωμα αφρού PVC), δ) πλεχτό βινυλικό δάπεδο (επιφανειακό στρώμα PVC μικρού πάχους σε υπόστρωμα αφρού PVC). Για να είναι δυνατή η περαιτέρω διαχείριση των πλαστικών πατωμάτων θα πρέπει να πληρούνται τα εξής κριτήρια: α) το υλικό δε θα πρέπει να έχει συμπιεστεί, β) δε θα πρέπει να υπάρχουν μεγάλες ποσότητες τσιμέντου ή κόλλας πάνω στο υλικό, γ) το υλικό θα πρέπει να είναι απαλλαγμένο από λάδια, διαλύτες και λοιπές ουσίες (πίσσα, ελαστικό κ.α.). Τα πλαστικά πατώματα οδηγούνται προς μηχανική ανακύκλωση όπου παράγεται ως προϊόν μια λεπτόκοκκη σκουρόχρωμη σκόνη (μέγεθος σωματιδίων μικρότερη από 400μm) που περιέχει PVC, πλαστικοποιητές και fillers.
• Πλαστικοί σωλήνες: Για να είναι δυνατή η περαιτέρω διαχείριση τους θα πρέπει να πληρούνται τα παρακάτω κριτήρια: α) το υλικό να αποτελείται μόνο από θερμοπλαστικούς σωλήνες και παρεμφερή εξαρτήματα (PVC, PE, PP), β) το υλικό θα πρέπει να είναι απαλλαγμένο από λοιπούς μολυντές, γ) το υλικό θα πρέπει να έχει υποστεί ένα αρχικό καθαρισμό, δ) το υλικό δε θα πρέπει να περιέχει πολυεστερικά, πλαστικά φύλλα, άμμο, σίδηρο, καλώδια, πλαστικά υλικά συσκευασίας, ε) οι σωλήνες δε θα πρέπει να είναι ραγισμένοι ή να έχουν υποστεί μεγάλη συμπίεση. Οι πλαστικοί σωλήνες χρησιμοποιούνται για την κατασκευή νέων σωλήνων. Τα ανακυκλωμένα αυτά προϊόντα αποτελούνται από τρία στρώματα: το εσωτερικό και το εξωτερικό στρώμα είναι κατασκευασμένα από νέο PVC ενώ το μεσαίο στρώμα από ανακυκλωμένο PVC.
• Χώματα και Πέτρες από Εκσκαφές Η διαχείριση των σωρών από χώματα και πέτρες μπορεί να πραγματοποιηθεί από το ίδιο το φορέα εκτέλεσης του έργου (σε τεχνικά έργα μεγάλης έκτασης συνήθως) ή να χρησιμοποιηθεί υπεργολάβος. Τα συγκεντρωθέντα υλικά είτε μεταπωλούνται (χρήση κυρίως σε επιχωματώσεις), είτε χρησιμοποιούνται για αποκατάσταση ανενεργών λατομείων, την αναμόρφωση υποβαθμισμένων τοπίων κ.α. Μεγάλες εργοληπτικές εταιρείες αναλαμβάνουν μεμονωμένα το θρυμματισμό και την κονιορτοποίηση των χωμάτων και των πετρωμάτων με τη χρήση θραυστήρα (crusher). Μέρος από τα θραύσματα που προκύπτουν από πετρώματα αχρηστεύεται ενώ τα υπόλοιπα μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως υλικό σε διάφορες χρήσεις (τοποθέτηση γύρω από σωλήνες, υλικό κάτω από ασφαλτικό τάπητα κ.λ.π).
• Ασφαλτικά Οι περισσότερες μεγάλες εργοληπτικές εταιρείες που ασχολούνται με την οδοποιία διαθέτουν μηχανήματα για την απόξεση των ασφαλτικών (milling - χρήση διαμαντιών). Από αυτή τη διαδικασία παράγεται λεπτόκοκκο υλικό το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ίσιωμα δρόμων, αναμόρφωση ιδιωτικών χώρων, κλπ. Μετά από κατάλληλους ελέγχους και εφόσον κριθεί ότι το υλικό είναι καλής ποιότητας, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως συστατικό σε ασφαλτικό μίγμα (σε έργα ιδιωτικού κυρίως τομέα).Μεγάλα κομμάτια ασφαλτικών από οδοστρώματα μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν (μετά από θραύση τους σε θραυστήρα) ως υποθεμέλιο υλικό κάτω από ασφαλτικό τάπητα. Η πρακτική της θραύσης των ασφαλτικών δεν σημαίνει πάντα ότι στη συνέχεια το υλικό αυτό οδηγείται για επαναχρησιμοποίηση. Εφαρμόζεται και στις περιπτώσεις που το υλικό απορρίπτεται σε χώρους τελικής διάθεσης, για σκοπούς μείωσης του όγκου των μεταφερόμενων αποβλήτων.
• Χάλυβας: Οι ποσότητες του χάλυβα ανακυκλώνονται κυρίως για την παρασκευή κραμάτων. Χάλυβας όμως ο οποίος έχει περισσέψει από οικοδομικές εργασίες δεν μπορεί να ξαναχρησιμοποιηθεί για τον ίδιο σκοπό.
• Σκυρόδεμα: Το σκυρόδεμα συνήθως θρυμματίζεται και, όταν είναι οπλισμένο, διαχωρίζονται τα μεταλλικά μέρη του (το σίδερο των οπλισμών). Μετά από το θρυμματισμό του, το σκυρόδεμα δε μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί για την ίδια χρήση γιατί θεωρείται ως υλικό κατώτερης ποιότητας. Σε αρκετές περιπτώσεις σκυρόδεμα κατώτερης ποιότητας, μετά από θρυμματισμό, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για άλλες χρήσεις όπως τοποθέτησή του γύρω από τσιμεντοσωλήνες για όμβρια ύδατα ή ως υλικό για υποθεμέλιο κάτω από ασφαλτικό τάπητα, εφόσον εξεταστούν τα χαρακτηριστικά του π.χ. όρια αντοχής. Στις περιπτώσεις που δε χρησιμοποιείται θραυστήρας, η ανάκτηση του υλικού αυτού δεν είναι εύκολη για το λόγο ότι είναι δύσκολος ο διαχωρισμός των επιμέρους υλικών που περιέχει (π.χ. χάλυβας, ξύλο, πολυστυρένιο κ.λ.π).
• Αμίαντος: Ο αμίαντος από ανακαινίσεις ή κατεδαφίσεις πρέπει να αφαιρείται ξεχωριστά και προσεκτικά. Ακολουθεί η συλλογή του σε ειδικούς περιέκτες (container) μέχρις ότου αποφασιστεί με ποιο τρόπο θα υποστεί διαχείριση.

Ανακύκλωση/ Επεξεργασία

Το εύρος των πιθανών τεχνολογικών λύσεων που μπορούν να εφαρμοσθούν στην ανακύκλωση των ΑΚΚ είναι πολύ μεγάλο και περιλαμβάνει από ένα απλό κινητό θραυστήρα για το ανόργανο κλάσμα των ΑΚΚ μέχρι κεντρικές μονάδες ανακύκλωσης εξοπλισμένες για τη διαχείριση όλων των ρευμάτων των αποβλήτων αυτών. Σε κάθε περίπτωση, ο πυρήνας όλων των τεχνολογιών ανακύκλωσης των αδρανών αποβλήτων βασίζεται στις διεργασίες θραύσης-κοσκίνισης. Δεδομένου ότι το εισερχόμενο ρεύμα είναι ιδιαίτερα ετερογενές, η διεργασία συνδυάζεται συχνά με κάποιο σύστημα διαχωρισμού, απλό ή και εξεζητημένο.

Πιο συγκεκριμένα, ο τεχνολογίες διαχείρισης των αποβλήτων μπορούν να επιμερισθούν σε τρία επίπεδα τεχνολογικών εφαρμογών, ως εξής:

• Επίπεδο 1: Περιλαμβάνει κινητές μονάδες θραύσης και διαχωρισμού, μικρής δυναμικότητας, που είναι κατάλληλες για την επεξεργασία του ανόργανου κλάσματος των ΑΚΚ. Οι κινητές μονάδες είτε εγκαθίστανται επί τόπου του έργου για την απευθείας ανακύκλωση των υλικών είτε εγκαθίστανται σε σταθερή βάση σε ΧΥΤΑ. Το τελικό προϊόν περιέχει αρκετές προσμίξεις και είναι χαμηλών προδιαγραφών. Το επίπεδο αυτό ανταποκρίνεται κυρίως στις μεσογειακές χώρες, στις οποίες το τέλος ταφής είναι ακόμα χαμηλό.
• Επίπεδο 2: Περιλαμβάνει επιπλέον σύστημα απομάκρυνσης των μετάλλων και πιο σύνθετο σύστημα διαχωρισμού και κοσκίνισης, οπότε καθίσταται κατάλληλο για την επεξεργασία ανάμικτων (κυρίως ανόργανων) ΑΚΚ και την απομάκρυνση κάποιων ανεπιθύμητων προσμίξεων. Πρόκειται για μονάδες με ελαφρώς πιο πολύπλοκο εξοπλισμό χωρίς ιδιαίτερα μεγάλη αύξηση στο κόστος. Η βιωσιμότητα τους σχετίζεται κυρίως με τα κόστη διάθεσης, μεταφοράς και πρώτων υλών.
• Επίπεδο 3: Πρόκειται για μονάδες επεξεργασίας μεγάλης κλίμακας που συμπεριλαμβάνουν μονάδα πλύσης, εγκαταστάσεις για την επεξεργασία πολλών ρευμάτων ΑΚΚ (π.χ. ξύλο) και πιο εξεζητημένες μεθόδους διαχωρισμού (π.χ. αεροδιαχωριστές). Εφαρμόζεται συνήθως σε κράτη, τα οποία έχουν απαγορεύσει τη διάθεση των αδρανών προς ταφή ή τα τέλη είναι σχεδόν απαγορευτικά, με αποτέλεσμα η ανακύκλωση να αποτελεί τη βασική οδό διαχείρισης.

Τα συνηθέστερα στάδια επεξεργασίας ΑΚΚ περιλαμβάνουν κοσκίνιση, μαγνητικό διαχωρισμό, θραύση, αεροδιαχωρισμό, εσχαρισμό κ.α.